top of page
harfowisko_kolor_edited.jpg

MUZYKA NOWEJ SYNAGOGI

Koncert muzyki synagogalnej

Posłuchaj odbudowanych dźwięków

08.09.2024 (niedziela), 19:00

Kościół Ewangelicko - Augsburski Św. Trójcy w Szczecinie

ul. Energetyków 8

Wykonawcy:

  • Projekt Yael - śpiew

  • ExQuartet - kwartet smyczkowy

  • Jakub Stefek - organy

Bilety w cenie 35 zł.

nowa synagoga szczecin foto.jpg

Dlaczego Muzyka Nowej Synagogi?

Nowa Synagoga w Szczecinie - nazwa, której próżno szukać dzisiaj na mapie miasta. I po co mielibyśmy to robić? Zdecydowana większość z nas nie jest wyznawcami judaizmu. Nie byliśmy nigdy w życiu w żadnej synagodze. O kulturze żydowskiej nie uczyliśmy się w szkole, nie rozmawialiśmy o niej w domu, nie stykaliśmy się z nią w życiu codziennym. W mediach i dyskusji publicznej tematy te zwykle poruszane są w kontekście spraw kontrowersyjnych, budzących emocje najczęściej obliczone na osiąganie korzyści przez tych, którzy te tematy wywołują.

My też nie wiedzieliśmy wiele o Nowej Synagodze w Szczecinie. Wiedzieliśmy gdzie stała, mijaliśmy niewielką tablicę i tyle. Dzisiaj to miejsce jest łatwiejsze do zauważenia za sprawą wielkiego muralu, który widnieje na ścianie sąsiedniego budynku Książnicy Pomorskiej. Ale budzi niewiele skojarzeń. Pozostaje niewielkim fragmentem pustego terenu w samym centrum Szczecina.

Nowa Synagoga w Szczecinie przy ulicy Zielony Szaniec, a dzisiejszej Dworcowej, została otwarta w maju 1875 roku. Gromadzili się w niej wyznawcy judaizmu nurtu reformowanego, zakładającego otwarcie na otaczający świat i jego nowoczesne realia, a jednocześnie stawiającego na rozwój edukacji i sztuki. Drogą do wzajemnego zrozumienia między żyjącymi obok siebie narodami miało być akcentowanie podobieństw, ale i jednocześnie świadomość różnic wynikających z historii. Toteż Nowa Synagoga stała się miejscem otwartym i tętniącym życiem nie tylko religijnym, ale i kulturalnym. Jej historia skończyła się 9 listopada 1938 roku, czyli w pogrom Nocy Kryształowej, podczas którego została spalona. Ruiny ostatecznie rozebrano trzy lata później. Dwa lata temu w Archiwum Państwowym w Szczecinie wzięliśmy do rąk jedne zachowane po niej dokumenty.

Dopiero zupełnym przypadkiem, kilka lat temu, dowiedzieliśmy się, że w Nowej Synagodze w Szczecinie śpiewał bardzo dobrej jakości chór przy akompaniamencie organów. W tym momencie obudziła się nasza ciekawość - skoro występowali muzycy, to musiał istnieć i repertuar. Skoro był repertuar, to musiały istnieć i nuty. Skoro są nuty, to możemy wykonać zapisaną w nich muzykę. Możemy odbudować Nową Synagogę, nie fizycznie, ale w wymiarze duchowym, emocjonalnym i transcendentnym.

Ta myśl stała się myślą założycielską Dni Muzyki Żydowskiej w Szczecinie, w ramach których od siedmiu lat kontynuujemy projekt "Muzyka Nowej Synagogi". Pierwszy raz od czasów wojny wykonaliśmy wiele dzieł, co do których nie ma wątpliwości, że były wykonywane przy Zielonym Szańcu. Zrealizowaliśmy zamówienia kompozytorskie, przez co doprowadziliśmy do powstania nowych utworów. Po dwustu latach wróciła do Szczecina muzyka Abrahama Lichtensteina - najsłynniejszego szczecińskiego kantora z XIX wieku. Na artystycznym szlaku spotkaliśmy nawet potomków Jakuba Sarahssona, kantora w Szczecinie na progu XX wieku, którzy do dzisiaj mieszkają w Niemczech i Izraelu.

W tej edycji zamierzamy podążyć za marzeniami dawnych mistrzów. Zachowało się wiele wzmianek w różnych źródłach, iż dawni kompozytorzy i kantorzy stale myśleli o poszerzeniu instrumentarium wykorzystywanego w synagodze. Organy działały na ich wyobraźnię, ponieważ potrafiły naśladować różne instrumenty. Jednak poszukiwali oni nowych barw, a część z nich pisała z nadzieją, że kiedyś w synagogach zabrzmią całe orkiestry. Prawie osiemdziesiąt lat temu realizacja tych marzeń została zatrzymana.

W koncercie "Muzyka Nowej Synagogi" chcemy jednak do nich wrócić. Śpiewacy projektu YAEL - Anna Woźnicka, Anita Szwacińska, Bartosz Szwaciński i Piotr Łapiński - dokonali wyboru psalmów i hymnów z muzycznej tradycji Nowej Synagogi, które następnie zostały opracowane z towarzyszeniem organów i kwartetu smyczkowego. Do wspólnego wykonania zaprosiliśmy ExQuartet - Monikę Sawczuk, Łukasza Górewicza, Grzegorza Sadowskiego i Tomasza Szczęsnego. Przy organach zasiądzie Jakub Stefek - kierownik artystyczny naszego Festiwalu, którego muzyczna podróż rozpoczęta w miejscu Nowej Synagogi w Szczecinie doprowadziła do kontuaru organów synagogi w Berlinie, gdzie od 2020 roku pełni funkcję organisty.

Ale opowieść o Muzyce Nowej Synagogi to nie tylko próba rekonstrukcji kawałka Szczecina, którego już nie ma. To także przykład na to, że dawna historia może przekładać się na nasze życie tu i teraz. Dzięki jej odkrywaniu możemy lepiej rozumieć siebie nawzajem. Możemy wspólnie przeżywać dziedzictwo kulturowe różnych narodów. Możemy także odkrywać nieznane miejsca i poszerzać naszą wiedzę. Możemy stawać się wspólnotą.

MUZYKA NOWEJ SYNAGOGI

08.09.2024 (niedziela), 19:00

Kościół Ewangelicko - Augsburski Św. Trójcy w Szczecinie

ul. Energetyków 8

Koncert odbywa się w ramach 7. edycji Międzynarodowych Dni Muzyki Żydowskiej w Szczecinie

PARTNER
Verein Lebendiges Brüssow e.V.

ARTYŚCI

Synagogue Stained Glass_edited.jpg

ZESPÓŁ YAEL

Anna Woźnicka (sopran) – wokalistka, aranżer, pianistka, dyrygent chóralny. Pochodzi z rodziny o bogatych tradycjach muzycznych. Absolwentka UMFC w Warszawie oraz stypendystka programu Erasmus na Universität für Musik und darstellende Kunst w Wiedniu. Współpracowała z Chórem Warszawskiej Opery Kameralnej, a także koncertowała z wiedeńskimi chórami: Arnold Schönberg Choir pod batutą Nikolaus Hornoncourt’a oraz Wiener Singakademie - der Chor des Wiener Konzerthauses, z którym śpiewała pod batutą Sir Simon Rattle’a, Kent Nagano, Valery Gergiev’a. Wraz z zespołem Vox Varshe (dawniej Vocal Varshe) zdobyła nagrodę Grand Prix 21. Festiwalu Folkowego Polskiego Radia – Nowa Tradycja oraz III nagrodę Folkowego Fonogramu Roku 2018.

 

Anita Szwacińska (mezzosopran) – absolwentka Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawi, na kierunku śpiew solowy i aktorstwo. Od początku swojej działalności artystycznej brała udział w koncertach o tematyce sakralnej, patriotycznej i operetkowej. Na scenie zadebiutowała rola Paminy w „Czarodziejskim Flecie” W. A. Mozarta. Wcieliła się w rolę Rosario w polskim prawykonaniu opery E. Granadosa p.t. „Goyescas” Koncertowała w Niemczech i Danii. Wokalistka w zespole Tango Nuevo Project.

 

Bartosz Szwaciński (tenor) – absolwent kierunku śpiew solowy i aktorstwo na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie oraz muzykologii na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. W latach 2012-2013 członek zespołu Virum Schola Gregoriana Cardinalis Stephani Wyszyński, wraz z którym prowadził działalność koncertową i realizował nagrania płytowe z Jasnogórską Muzyką Dawną. W czasie studiów występował m.in. na deskach Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego w Rzeszowie, Sceny Kameralnej Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie, Centrum Świętego Jana w Gdańsku, Studio Koncertowego Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego w Warszawie czy Copernicus Center w Chicago. Od 2019 roku współpracował z zespołem Vox Varshe – zdobywcą Grand Prix na 21. Festiwalu Folkowym Polskiego Radia – Nowa Tradycja w 2018 roku. Obecnie artysta chóru w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej.

 

Piotr Łapiński (bas-baryton) – absolwent Wydziału Wokalnego Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w klasie prof. Jerzego Knetiga oraz podyplomowych studiów dyrygentury orkiestr dętych w klasie prof. Szymona Kawalli. Stypendysta Ministra Kultury i Sztuki za wybitne osiągnięcia artystyczne. Laureat wielu konkursów wokalnych, m.in. Ogólnopolskiego Konkursu im K. Jamroz w Kielcach, F. Platówny we Wrocławiu, M. Karłowicza w Krakowie, Złote Głosy Mazowsza w Warszawie. Koncertował w Niemczech, Austrii, Czechach, Ukrainie, Macedonii, Białorusi, Litwie, Łotwie, Belgii, Holandii oraz Włoszech. Obecnie pracuje w Reprezentacyjnym Zespole Artystycznym Wojska Polskiego w Warszawie, biorąc udział corocznie w kilkudziesięciu koncertach, widowiskach muzycznych w kraju i za granicą podczas najważniejszych wydarzeń państwowych i patriotycznych.

exquartet_edited.jpg

EXQUARTET

ÉxQuartet to kwartet smyczkowy składający się z wyjątkowych osobowości muzycznych Orkiestry Symfonicznej Filharmonii w Szczecinie. Artyści są wychowankami różnych środowisk muzycznych: Warszawy, Szczecina oraz Wrocławia. W skład kwartetu wchodzą: I skrzypce Monika Sawczuk, II skrzypce Łukasz Górewicz, altówka Grzegorz Sadowski, wiolonczela Tomasz Szczęsny.

Zespół prowadzi aktywną działalność koncertową i wydawniczą. Muzycy koncertują jako kameraliści, soliści i koncertmistrzowie, co stwarza im możliwość wieloaspektowego spojrzenia na wykonawstwo. Efektem tego są niepowtarzalne interpretacje literatury na kwartet smyczkowy, kreowanie nowych form ekspresji oraz niegasnącego ładunku emocjonalnego, którym publiczność jest obdarzana na każdym koncercie.

ÉxQuartet w 2020 roku nagrał swoje 3 debiutanckie płyty NEW MUSIC FOR STRING QUARTET z muzyką współczesną. Albumy te otrzymały tytuł laureata GLOBAL MUSIC AWARDS 2021. Kolejny album „IV” został wydany przez Filharmonię w Szczecinie. W roku 2023 do kolekcji płyt dołączyły dwa kolejne krążki z muzyką współczesną. Artyści koncertowali na licznych festiwalach, m.in.: Kwidzyn International Music Festival, Międzynarodowy Festiwal Organowy w Szczecinie. Wystąpili podczas premiery nominowanego do Oscara filmu „Apolonia, Apolonia”.

Kwartet wystąpił podczas VI Turnieju Muzyków Prawdziwych oraz zainaugurował otwarcie Instytutu Pileckiego w Berlinie. Zdobył także tytuł wicemistrza w Międzynarodowym Turnieju Kameralnym w Bydgoszczy 2022. Realizuje także projekty dzięki wsparciu Województwa Zachodniopomorskiego. Od roku 2020 muzycy są ambasadorami innowacyjnych strunociągów ConCarbo.

stefek fot kamila kozioł (14).jpg

JAKUB STEFEK

Doktor sztuki i doktor ekonomii, adiunkt w Zakładzie Teorii i Dydaktyki Muzycznej w Akademii Sztuki w Szczecinie, organista w Synagodze Pestalozzistrasse w Berlinie, członek zarządu Fundacji SPOT.ON ART.

W 2015 roku ukończył z oceną celującą studia gry na organach w Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie organów prof. Andrzeja Chorosińskiego. W ramach programu Erasmus studiował również w Kunstuniversitaet Graz w klasie prof. Gunthera Rosta. Od 2017 roku Jakub Stefek jest wykładowcą Akademii Sztuki w Szczecinie, gdzie prowadzi zajęcia z organów, kameralistyki, akompaniamentu liturgicznego, organizacji imprez artystycznych, komunikacji społecznej i prelekcji muzycznej. W 2021 roku uzyskał stopień doktora sztuk muzycznych w Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu. W 2022 roku uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach.

 

Jako muzyk, Jakub Stefek prowadzi działalność artystyczną w obszarze organowej muzyki żydowskiej. W lutym 2018 roku był uczestnikiem pierwszego koncertu w powojennej historii warszawskich synagog, podczas którego były wykonywane utwory organowe w Synagodze im. Nożyków. W tym samym roku zapoczątkował coroczny festiwal „Dni Muzyki Żydowskiej w Szczecinie”. Od 2019 roku współpracuje z kantorem Isidoro Abramowiczem, dyrektorem studiów kantoralnych w szkole rabinackiej Abraham Geiger Kolleg w Berlinie. Od 2020 roku stale współpracuje z Gminą Żydowską w Berlinie jako organista Synagogi Pestalozzistrasse – jedynej bożnicy w Niemczech, która do dzisiaj kontynuuje XIX-wieczne tradycje muzyczne judaizmu reformowanego. Z programem artystycznym zatytułowanym „Muzyka Nowej Synagogi” wystąpił na koncertach w kilkunastu miastach w Polsce, Niemczech i Izraelu. Dzięki pracy Jakuba Stefka pierwszy raz od czasów wojny zabrzmiały w Polsce dzieła organowe wielu żydowskich kompozytorów. 

 

Tematem jego pracy doktorskiej była "Twórczość żydowskich kompozytorów muzyki organowej Europy Środkowej w latach 1810–1938". Jest to pierwsza w polskiej literaturze pozycja na ten temat. W 2022 roku praca uzyskała trzecią nagrodę w X. Konkursie im. Majera Bałabana na najlepsze prace doktorskie o Żydach i Izraelu, organizowanym przez Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie, jako pierwsza praca z dziedziny sztuk muzycznych w historii konkursu.

 

W 2021 roku Uniwersytet w Poczdamie wydał jego płytę „Arno Nadel – Schire Simroh” z kantorem Isidoro Abramowiczem i chórem Synagogi Pestalozzisttrasse w Berlinie. W 2023 roku nakładem wydawnictwa DUX ukazała się płyta "Jakub Weiss - Pslams and Hyms" ponownie z Abramowiczem oraz Barbarą Halec i Chórem Kameralnym Akademii Sztuki w Szczecinie. W 2023 roku Requiem Records w Warszawie wydało jego solową płytę "THE ECHO OF THE TEMPLE", zawierającą prawykonania utworów dedykowanych mu przez Adama Porębskiego, Aleksandrę Chmielewską, Annę Marię Huszczę, Marcina Tadeusza Łukaszewskiego, Dariusza Przybylskiego i Ignacego Zalewskiego.

​Fundacja SPOT.ON ART ubiega się o dofinansowanie zadania pn. Muzyka Nowej Synagogi w ramach programu Fundusz Małych Projektów w ramach Programu Współpracy Interreg VI A Meklemburgia-Pomorze Przednie/Brandenburgia/Polska w Euroregionie Pomerania w Celu Szczegółowym 4.6 Kultura i zrównoważona turystyka.

bottom of page